Онлайн-программа, посвященная 75-летию Победы в Великой Отечественной войне 1941-1945 гг.

«Возвращение героев:

Бессмертные имена»

Великая Отечественная война 1941-1945 годов останется в истории как время величайшего патриотического подъема миллионов людей разных возрастов и разных национальностей.

Таким примером высочайшего патриотизма являлась в те годы деятельность писателей и поэтов Татарстана.  Они боролись с врагом и пером, и оружием в самом пекле — на фронте.

Видные представители татарской литературы — Муса Джалиль, Фатих Карим, Шараф Мударрис, Гали Хузи, Ахмед Файзи, Сибгат Хаким, Махмуд Максуд, Мухаммед Садри, Абдулла Алиш, Адель Кутуй, Hyp Баян, Абдрахман Абсалямов и другие ушли на фронт.  В составе Союза писателей Татарстана к началу войны состояло 50 членов. Из них около сорока ушли на фронт. В 1943 году руководитель Союза писателей СССР Александр Фадеев, узнав об этом, выразил свою серьезную озабоченность и предложил предпринять меры, чтобы вернуть хотя бы некоторых из них обратно в тыл. Но ни один из татарских писателей не принял этого предложения. Далеко не всем из них суждено было вернуться домой.

Не вернулись с фронта 34 человек. В их числе: М. Джалиль, Ф. Карим, А. Кутуй, А Алиш, Н. Баян, Р. Ильяс, М. Аблеев, В Мифтахов, К. Басыров, М. Гаязов, X. Рахман, Р. Саттар, Д. Фатхи, А. Камал и др. Они воевали на всех фронтах войны. Могилы погибших писателей рассыпаны почти по всей Европе.

Среди них были известные авторы, которые до войны успели издать свои книги (Муса Джалиль, Адель Кутуй, Фатих Карим и другие), но были и начинающие, у которых вышла одна единственная книга или были опубликованы лишь отдельные стихи в различных сборниках или на страницах газет и журналов (Шамиль Гарай, Ахмет Симаев, Рахим Саттар и др.)

Проект «Возвращение героев: Бессмертные имена» задуман с целью обнародования и увековечивания имен малоизвестных татарских писателей и поэтов, погибших в годы Великой Отечественной войне 1941-1945 гг., рассказать именно о тех, о ком мы мало знаем, но должны их помнить и передать следующему поколению их доброе имя и творчество.

В рамках проекта уже создан 23 видео-сюжета о Абдулле Баттале, Аитзаке Аитове, Исхаке Закирове, Ахтяме Аминове, Вадуте Мифтахове, Габдулле Галиеве, Гайнане Курмаше, Демьяне Фатхи, Агзаме Камале, Ахмете Симае, Исмагиле Шайфиеве, Касыме Вахите, Лотфые Вали и Максе Гатау, которые мы представляем.

 

Автор идеи и исполнитель – мастер художественного слова А.М.Хабибуллина

Научные справки подготовил писатель-поисковик, Лауреат премии им. М. Ломоносова РФ    Ш.С.Мустафин

Режиссёр, оператор, и монтажёр – Руслан Хабибуллин

Батырларның исемнәрен кайтару:

Үлемсезлек җыры өзелмәс

1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышы —  төрле яшьтәге һәм милләттәге кешеләрнең батырлык үрнәге буларак тарихта калачак. Татарстан язучылары бу елларда корал белән дә, каләм белән дә фронтның иң алгы сызыкларында зур батырлыклар күрсәттеләр, дошманга каршы корал белән дә, каләм белән дә  көрәштеләр. Татар әдәбиятының күренекле вәкилләре: Муса Җәлил, Фатих Кәрим, Шәрәф Мөдәррис, Гали Хуҗи,       Әхмәт Фәйзи,

Сибгат Хәким, Мәхмут Максуд, Мөхәммәт Садри, Абдулла Алиш, Гадел Кутуй, Hyp Баян, Габдрахман Әпсәләмов һәм башкалар фронтка киттеләр.

Сугыш алдыннан, Татарстан Язучылар союзында 50 әгъза була. Шуларның кырыкка якыны фронтка китә. 1943 елда СССР Язучылар союзы җитәкчесе Александр Фадеев бу турында белеп алганнан соң,  кайгыртучанлык күрсәтеп, язучыларның күпмесен булса да кире тылга кайтарырга кирәклеге турында әйтә. Әмма, бер генә татар язучысы да аның бу тәкъдимен кабул итми.  Ни аяныч, бик күпләргә туган җирләренә кире әйләнеп кайту насыйп булмый.

Сугыш кырларында 34 язучы мәңгеләккә ятып кала. Алар арасында М. Җәлил, Ф. Кәрим, Г. Кутуй, А. Алиш, Н. Баян, Р. Ильяс, М. Әблиев, В. Мифтахов, К. Басыйров, М. Гаяз, X. Рахман, Р. Саттар, Д. Фәтхи, А. Камал һәм башкалар… Язучылар сугышның бөтен фронтларында да сугыша. Каләм осталарының каберләрен – бөтен Аурупа буенча очратырга мөмкин. Алар арасында киң танылган, узләренең китапларын бастырырга, укучыга җиткерергә өлгергән язучылыр да (Муса Җәлил, Гадел Кутуй Кутуй, Фатих Карим һәм башкалар), шулай ук бер генә китабын дөньяга чыгарганнар да (Шамил Гәрәй, Әхмәт Симай, Рахим Саттар һәм башкалар), әлбәттә инде  каләм тибрәтә генә башлаган, беренче әсәрләрен гәжит һәм журнал битләрендә генә бастырганнар да бар.

“Батырларның исемнәрен кайтару: Үлемсезлек җыры өзелмәс» проекты 1941-1945 еллардагы Бөек Ватан сугышында һәлак булган, укучылар арасында аз танылган татар язучылары һәм шагыйрьләренең исемнәрен мәңгеләштерү һәм халыкка җиткерү, шулай ук аларның игелекле исемнәрен һәм иҗатларын киләчәк буыннарга тапшыру максатында уйланыла.

Бу проект кысаларында 24 видео – сюжет ясалган. Анда Абдулла Баттал, Аитзәк Аитов, Вәдүт Мифтахов, Габдулла Галиев, Гайнан Кормаш, Демьян Фәтхи, Әгъзам Камал, Әхмәт Симай, Исмәгыйль Шәфиев, Касыйм Вахит, Лотфый Вәли и Макс Гатау һәм башкалар турында биографик мәгълүмат тупланган, шулай ук аларның иҗат үрнәкләре дә урын алган.

Идея авторы һәм гамәлгә куючы –  нәфис сүз остасы Ә.М.Хәбибуллина.

Фәнни белешмәләрне  әзерләүче — эзтабар язучы, Россия Федерациясенең М. Ломоносов исемендәге бүләк иясе Ш.С. Мостафин.

Режиссер, оператор һәм монтажчы – Руслан Хәбибуллин